De dorpjes en olijfgaarden van Puglia: een streek vol karakter

 

Een regio die je niet snel vergeet

Wie voor het eerst door Puglia rijdt, wordt getroffen door de immense openheid van het landschap. Zover het oog reikt strekken zich olijfgaarden uit, onderbroken door rode aarden wegen, stenen muurtjes zonder cement en hier en daar een wit gekalkt huisje dat oplicht in de zon. Puglia is de hak van de Italiaanse laars en beslaat zes provincies: van Foggia in het noorden tot Lecce in het uiterste zuiden. Daartussenin liggen dorpjes, valleien en vlakten die elk hun eigen karakter hebben, maar samen één onmiskenbaar beeld vormen.

De Valle d'Itria: hart van het olijvenland

In het hart van Puglia ligt de Valle d'Itria, de vallei die door velen wordt beschouwd als de mooiste van de regio. Uitgestrekte olijfgaarden zo ver het oog reikt, rode aarde, groene heuvels en wijngaarden vormen hier een lappendeken van kleuren en geuren. Tussen de bomen door duiken de trulli op, de kenmerkende witgekalkte huisjes met kegelvormige daken waarvoor de regio wereldberoemd is. De vallei strekt zich uit tussen de provincies Bari, Brindisi en Taranto, en het is precies in dit gebied waar veel van de olijfbomen staan die de basis vormen voor olijfolie van topkwaliteit.

Alberobello, Locorotondo en Cisternino

Rondom de Valle d'Itria liggen kleine stadjes die elk op hun eigen manier de ziel van Puglia uitdrukken. Alberobello is het bekendst, met meer dan duizend trulli die de smalle straatjes flankeren en sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staan. Locorotondo, gebouwd op een heuvel met uitzicht over de vallei, heeft muren zo wit dat ze bijna pijn doen aan de ogen. Cisternino is rustiger en minder toeristisch, een stadje waar het dagelijks leven nog gewoon doorgaat terwijl olijfgaarden het zicht omzoomen. Op het platteland rondom deze dorpjes spotten reizigers trulli tussen de olijfbomen, bewaakt door stenen muurtjes die al eeuwen zonder mortel overeind staan.

Ostuni: het witte stadje op de heuvel

Wie zuidelijker rijdt, stuit op Ostuni, het beroemde witte stadje dat op een heuvel ligt met panoramisch uitzicht over het omliggende platteland en de Adriatische Zee in de verte. Het historische centrum is een doolhof van smalle straatjes, trappen en pleinen, allemaal witgekalkt en vol bloempotten. Maar even opmerkelijk als de stad zelf is het landschap eromheen: een eindeloze vlakte vol olijfbomen die richting de kust lopen. Sommige bomen hier zijn monumentaal oud en al van ver te herkennen aan hun verwrongen, knoestige stammen.

De Murge: onontdekt en authentiek

Wie echt van de gebaande paden af wil, rijdt het plateau van de Murge op, zo'n honderd kilometer van Bari. Dit is een van de minst bekende gebieden van Puglia, een ruig en dunbevolkt landschap waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Hier vind je nauwelijks toeristen maar wel uitgestrekte olijfgaarden, diepe kloven en het beroemde Castel del Monte, het achthoekige kasteel dat op een heuvel uitkijkt over de wijde omgeving. Het is het soort landschap dat je begrijpt waarom olijfolie uit dit gebied al eeuwenlang zijn eigen karakter heeft.

De masserie: boerderijen midden in de olijfgaarden

Verspreid over het hele Apulische platteland liggen de masserie, oude versterkte boerderijen die generaties lang het middelpunt waren van het agrarische leven in de regio. Hier werden olijven geoogst, geperst en opgeslagen. Veel van deze boerderijen zijn vandaag de dag nog steeds actief als productiebedrijf, soms gecombineerd met een agriturismo waar gasten kunnen overnachten midden tussen de olijfbomen. Het is in deze masserie dat de traditie van de olijfolieproductie het meest levend is gebleven, doorgegeven van vader op zoon, generatie na generatie.

Een keuken die uit het land zelf komt

De dorpjes en stadjes van Puglia zijn ook culinaire bestemming. Burrata van Andria, het taaie brood van Altamura, orecchiette vers gemaakt op straat in de buurten van Bari, capocollo van Martina Franca en uiteraard olijfolie die over alles heen gaat. De keuken van Puglia is eerlijk en seizoensgebonden, gebaseerd op wat het land geeft. En het land geeft hier veel. De olijfboom staat daarin centraal, niet alleen als grondstof maar als cultureel symbool van de regio en alles wat ze vertegenwoordigt.

Waarom dit landschap de smaak bepaalt

L'oro Verde di Puglia komt niet zomaar ergens vandaan. Het komt uit een specifiek landschap met een specifieke bodem, een specifiek klimaat en een specifieke traditie van mensen die al eeuwen weten hoe ze de beste olie uit hun bomen halen. De dorpjes, de valleien, de masserie en de eindeloze olijfgaarden zijn niet de achtergrond van dit verhaal. Ze zijn het verhaal zelf. Wie de olie proeft, proeft al die elementen tegelijk, en dat is precies wat een goede olijfolie uit Puglia zo onmogelijk te kopiëren maakt.